Այսօր, երբ ապուշ-ապուշ գործով մը կը զբաղէի, առանց անդրադառնալու YouTube-ի վրայ բացեր եմ ժամանակին պահած երգացանկ մը (կրնայ 2018-ը ըլլալ)։ Իրարու ետեւէ հնչող երգերուն հետ կարծես կոկորդիս գունդ մը խցուեցաւ ու հոն մնաց։ Այո՛, իսկապէս ալ ճիշդ այսօր՝ այս գրութիւնը վայրկենական յիշատակներու շարանի մը ընկերակցութեամբ ինքնաբուխ գրուեցաւ։

Երբ Louane-ը Garou-ի յայտագրին մէջ կը կատարէր իր իսկ յօրինած ու բառերը գրած «Si t’étais là»ն (Louane – Si t’étais là)՝

Ինծի կը լսե՞ս։
Ինծի կը տեսնե՞ս։
Եթէ հոս ըլլայիր՝ արդեօք ի՞նչ կ՚ըսէիր։
Թէ՞ ասոնք ինծի ղրկած նշաններդ են։

ըսաւ։ Յետոյ եկաւ Céline Dion-ը եւ հօրը երգած երգին մէջ (Céline Dion – Parler à mon père) բառերովը հոգիս կը ցաւցնէր.

Կ՚ուզէի հետքերս վերստին գտնել.
կեանքս ո՞ւր է, տեղս ո՞ւր է։
Կ՚ուզէի քեզի հետ ճամբայ ելլել։
Կ՚ուզէի քեզի հետ նոյն երազները տեսնել։

Միշտ անհասանելիին երկարիլ,
միշտ անկարելիին յոյս կապել…

Կ՚ուզէի լուսինին երկարիլ ու զայն վար բերել,
նոյնիսկ՝ ինչո՞ւ ոչ, աշխարհը փրկել…
Բայց այդ բոլորէն առաջ՝
կ՚ուզէի հօրս հետ խօսիլ։

Յետոյ երգացանկին մէջ հօրս ձայնը եկաւ BGST / Kardeş Türküler-ի «Doğu» ալպոմէն, երբ Եաշար Քեմալի «Եզիտիները» կը կարդար։

Ապա եկաւ իրականութեան մէջ ամենէն սիրած հայերէն երգս՝ «Զեփիւռ կը դառնամ»ը, բայց այս տեսանիւթին մէջ քիթիս ոսկորը կրկնակի կը կսկծացնէր։ IMC TV-ի վրայ, Ֆերիալի «1001 Çiçek» յայտագրին մէջ, Կիրակի առաւօտ մը, երբ Թոմօ Աղբարիկը «Զեփիւռ կը դառնամ»ին կ՚ընկերակցէր՝

Զեփիւռ կը դառնամ մեղմիկ աննման,
Սարերէն իջնեմ, նստիմ քու դրան,
Սիրովդ վառուած ասպետի նման,
Սուրս կը դնեմ քու այգու դրան։

Ու քեզ կը հսկեմ գիշեր ու ցերեկ,
Միայն թէ, եա՛ր ճան, շուտ-շուտ այգիս եկ,
Որ նայիմ ես քեզ, կարօտս առնեմ,
Էդ քու կարօտին, ա՜խ, մինակ մեռնեմ։

ըսելով աղաղակած ատենս ինքզինքս կը գտնեմ։

Յետոյ ժապաւէնը բոլորովին փրթաւ։ Յանկարծ ինքզինքս գտայ՝ «եթէ հայրս ըլլար՝ նորէն լաւ մը կը լուար զիս» ըսած ատենս, իսկ «հայրս» ըսելուս պէս միտքս ռուսական աղցանը եկաւ։ Այո՛, որովհետեւ հայրս ըսել՝ ուտելիք ըսել էր (ո՛չ, այդքան ալ չէ. պարզապէս կրնայ ըլլալ, որ նիւթը իրարու կապել չկրցայ. խնդրեմ մի՛ զգացնէք)։

* * *

Երբ մարդ իր մանկութեան մասին մտածէ, առաջին միտքը եկողները խաղալիքներն են, խաղընկերները, դպրոցական տարիները կամ, ի՞նչ գիտնամ, ընտանիքը, տունը, դրացիները… Ցուցակը այսպէս կ՚երկարի։ Սակայն եւ այնպէս, կարելի չէ, որ ախորժակով, խոհանոց սիրող եւ օրը երեք անգամ սեղան դնելու ամբողջ սարքաւորումով պատրաստ մարդոց հետ մեծցած երեխաներու յիշատակներուն մէջ կերակուր չըլլայ։ Անշուշտ ամէն մարդ կրնայ սիրած, չսիրած կամ յիշատակ կապած ուտելիքներ ու սեղաններ ունենալ, բայց եթէ «արջին քառասուն երգերը» ըսուածին պէս, մանկութիւն ըսելուն՝ պըլ-պըլ-պըլ քանի մը անպէտք յիշատակէ ետք մարդ իր անցեալն ալ ուղղակի խոհանոցին կը կապէ ու բնաւ չի կրնար անջատել, այս գործին մէջ վստահաբար հայութիւն մը կայ։

Հայուն թոփիկը, հայուն տոլման, հայուն սեղանը… Լա՛ւ, ամէն մարդուկ զանոնք հոյակապ ձեւով գիտէ, հրաշալի ընդհանուր զարգացում, danke schön։ Բայց եկուր տես, որ յետագային ձեռք բերած «կերակուր հնարելու կարողունակութեան գործակից»ը բարձրացուցած մարդուն աղջիկը ըլլալով՝ հնարովի կերակուրներուն անցնելէ առաջ դասականներուն պէտք է ձեռք մը դպցնեմ։ Երբ դասական կ՚ըսեմ՝ հայկական կերակուրներուն կամ ձեր գիտցած կաթսայի ճաշերուն մասին չեմ խօսիր, ատիկա ամենէն դիւրինն է։ Դիւրին ըլլալուն պատճառով մարդը շատ չէր խառնուեր։ Անգամ մը փորձեց ճնշեփ գործածել ու ճնշեփին մէջ կերակուրը այրեց. մինչդեռ խոհանոց տեսած ամէն մարդկային արարած գիտէ, որ ճնշեփին մէջ կերակուր այրելը յատուկ հմտութիւն կը պահանջէ։

Ինչեւէ, ի՞նչ կ՚ըսէինք։ Հայ, կերակուր… Ո՛չ, այսօրուան ճաշացուցակը հայէն, եթէ ոչ ամբողջովին, գոնէ մասամբ անկախ է։ 70-ականներուն ծնած ամէն մարդկային արարած գիտէ, որ երբ «հայ» կ՚ըսուի, ռուսէն ամբողջովին անկախ ըլլալը խնդրոյ առարկայ ըլլալ չի՛ կրնար։ Այո՛, «չըլլայականութեան» ուժգնութիւնը մեծցնելու համար թուրքերէնս խանգարեցի, այլապէս ես ալ գիտեմ մարգարիտի պէս մաքուր ուղղագրութեամբ, բառապաշարով եւ մուտք-զարգացում-եզրակացութիւն եռեակով հրաշալի գրութիւններ աշխարհ բերել։

«Ռուս» ըսինք, «հայ» ըսինք, կախուածութիւն ըսինք. բնականաբար հասկցած էք, կարծեմ, որ ԽՍՀՄ-ի տարիները պիտի վերադառնանք։ Ամէն «ճինիյըս» ընթերցողի պէս, իմ ընթերցողս ալ վստահ, երաշխաւորուած, կարծեմ, իմ ենթադրութեամբ՝ գուշակած է, որ կարգը «Ռուսական աղցան» կոչուած այդ հոյակապ ստեղծագործութեանն է։ Նայեցէ՛ք, 90-էն առաջ կը վերադառնանք, համայնավարութիւն կ՚ըսենք, այն տարիները՝ երբ «ռուս» ըսողը աքսորին մէջ կը մեռնէր։ Ողիմպիական խաղերը ԽՍՀՄ-ի մէջ կազմակերպուած տարիները, ենթադրենք՝ 1980-ը, երբ այնտեղէն իբրեւ նուէր եկած խորհրդանիշ արջուկ Միշա խաղալիքը վտանգաւոր կը նկատուէր։ Ռուսական աղցանը այնքան «ռուսական» է, որքան լեռներուն մէջ քալած ատեն քարթ-քուրթ ձայն հանող քիւրտ ժողովուրդը. իրականութեան մէջ ան ամերիկեան աղցան է։ Literally չէ, պաշտօնապէ՛ս այսինքն… Ինչեւէ, խնդրեմ հիմա non-American բաժինին վրայ կեդրոնանանք։

«Ռուսական աղցան» կոչուած ստեղծագործութիւնը բնա՛ւ այնպիսի արտադրանք մը չէ, որ «աղցան» դասակարգին մէջ դրուելով թերագնահատուի կամ անոր աշխատանքը փոքր նկատուի։ Բացի այդ, «ռուսական աղցան» կոչուած մեծարգոյը (նոր-նոր սկսայ պատմել, կեցէ՛ք, քիչ մը համբերեցէք, գործին դժուարութենէն խօսելով՝ այս անգամ ալ մուտքն ու եզրակացութիւնը իրար մի՛ խառնեմ) բնա՛ւ այնքան պարզ արտադրանք մը ՉԷ, որ այսօր ինքզինք խոհարար հռչակող քիթիպիոզները պատրաստի խառնուրդին մայոնեզ քսեն ու պնակաւորեն։

Ռուսական աղցանի պատրաստութիւնը մէկ օր առաջուընէ կը սկսի։ Նախ գետնախնձորն ու ստեպղինը կը կեղուուին, ապա (իմ կարծիքով) նախ կը կտրատուին ու յետոյ կը խաշուին։ Ոմանք բանջարեղէնը ամբողջութեամբ կը խաշեն ու ապա կը կտրատեն, բայց ըստ իս՝ թանձրութեան ու չափերու միասնութեան համար պէտք է կտրատուելով խաշուի։ Բացի այդ, խաշելու ջուրին անպայման աղ պէտք է աւելցնել։ Ամէն կերակուրի պէս՝ վերջէն աւելցուած աղը հաճոյքը կը խանգարէ. չըսէք թէ չէի ըսած։ Եթէ ասիկա անպայման գործնական դարձնել պէտք է՝ այդ ալ կ՚ընենք։ Օրինակ՝ սկսէք ստեպղինները խաշելով, ձեր գետնախնձորին տեսակին եւ կտրատած կտորներուն մեծութեան համեմատ՝ քանի մը վայրկեան ետք նոյն ջուրին մէջ գետնախնձորներն ալ աւելցուցէք. այսպէս խաշելու երկու գործողութիւնները միացուցած կ՚ըլլաք։ Շատ աւելի գործնակա՞նը ուզեցիք։ Լա՛ւ, մաքրած ոլոռներն ալ գետնախնձորէն քիչ մը ետք նոյն ջուրին մէջ աւելցուցէք։ Հրամեցէ՛ք ձեզի ծոյլ կնոջ խոհանոցի խորհուրդներ։

Մինչ անոնք կը խաշուին, դուք կորնիշոններն ալ կտրատեցէք։ Կտրատելու ամենամեծ արժանիքը բոլոր բաղադրութիւնները նոյն չափով կտրատելն է։ Նոյնիսկ եթէ յետոյ աւելցնելիք քափարէն հրաժարինք՝ ձեռքերնիս ոլոռ կայ. գետնախնձորն ու ստեպղինն ալ պզտիկ-մզտիկ խորանարդիկ կտրատելով՝ կրնաք համերէն մէկուն գերիշխելը կանխել։ Կորնիշոնն ալ անոր համեմատ կտրատեցէք այլեւս. ասիկա ալ ե՞ս պիտի ըսեմ։

Կտրատելու գործողութիւնը աւարտեցաւ։ Հիմա գանք գործին ամենէն քոքոմելլի մասին՝ ՄԱՅՈՆԵԶԻՆ։ Այո՛, դիտմամբ մեծատառ գործածեցի։ Որովհետեւ ռուսական աղցանին տարբերանշանը մայոնեզն է, իսկ պատրաստի բանկայէն կամ խողովակէն թափուած մայոնեզը կրնայ միայն փճացնել ռուսական աղցանը։

Հիմա մարզիկ աղջիկնիդ քովերնիդ կ՚առնէք։ Որովհետեւ, ի տարբերութիւն ձեզի, լողէն ու ջրագնդակէն թեւի մկան շինած է, կամ գոնէ դուք այդպէս կը կարծէք։ Ձեռքը 2 լիթրնոց արեւածաղիկի ձէթի շիշը կու տաք. արդէն միայն հինգ վայրկեան օդին մէջ բռնելէ ետք թեւերն ու ձեռքերը կը սկսին կծկուիլ։ Դուք ալ, աղջկանդ վստահելով, կ՚առնէք պատառաքաղ մը, ճերմակուցէն լաւ մը զատած 1 հաւկիթի դեղնուց, 1 անուշի դգալ Տիժոնի մանանեխ՝ Amora կամ Delizia, որովհետեւ այդ շրջանին հայրենիքին մէջ ուրիշ ապրանքանիշ չկար, կէս կիտրոնի հիւթ, մէկ անուշի դգալ աղ եւ քիչ մը ճերմակ պղպեղ, ու նախ զանոնք խորունկ կոնքի մը մէջ՝ ըսենք հսկայ աման, եկէք խոհանոցին հանդէպ անքաղաքավար չըլլանք, պատառաքաղով կը զարնէք։ Երբ բոլոր բաղադրութիւնները համասեռ թանձրութիւն մը ստանան՝ աղջկանդ «սկսէ՛» կ՚ըսէք։ Ո՛չ, արեւածաղիկի ձէթը չի թափեր կոնքին, ներողութիւն՝ ամանին մէջ։ Այդ 2 լիթրնոց ձէթի շիշէն թելի բարակութեամբ ձէթը անընդհատ պիտի հոսի, մինչեւ որ դուք «բաւ է» ըսէք։ «Բաւ է»ն լսուելուն՝ ձէթի շիշը ետ կը քաշուի ու հոսքը կը դադրեցուի։ Բայց եթէ թուլանալով շիշը ձեռքէն վար դնելու անխոհեմութիւնը ընէ աղջիկ անձը, պիտի արժանանայ անիծեալ «ի՞նչ կ՚ընես դուն» նայուածքի մը։ Այդ շիշը այդ ձեռքէն վար պիտի չդրուի։ Քանի մը երկվայրկեան տեւող այդ կարճ դադարին կրնաք միայն շիշը միւս ձեռքերնիդ առնել եւ գործածած ձեռքերնիդ հանգստացնել. այդքա՛ն։ Ընկերնե՛ր, չեմ չափազանցեր. առնուազն մէկ ժամ այդ շիշէն այդ կոնքին մէջ ձէթը թելի չափ բարակ եւ հաստատուն արագութեամբ պէտք է հոսի։ Եւ ամուր կեցէ՛ք. այդ մէկ (թիւով ալ կը գրեմ, որ հաւատաք՝ 1) հատ հաւկիթի դեղնուցը կը կլլէ ամբողջ հսկայ շիշին երկու (թիւով՝ 2) լիթր ձէթը։ Աչքովս բազմիցս տեսած եմ, հաստատ տեղեկութիւն է, կրնաք տարածել։

Պատմածէս շատ աւելի դժուար, տաժանելի, յանդիմանութիւններով ու խոժոռ նայուածքներով լեցուն ժամանակէն ետք մէջտեղ կու գայ քարի պէս, հրաշալի թանձրութեամբ, կատարեալ դեղին գոյնով եւ այնպիսի համով մայոնեզ անձ մը, զոր բնաւ չեմ կրնար նկարագրել անոնց, որոնք ժամանակին տան մայոնեզ չեն համտեսած։ Ան ուտելիք չէ, իմ կարծիքով՝ իր անհատականութիւնն ու հասունութիւնը ապացուցած անհատ մըն է։ Այսքան դժուարութեամբ ու տաժանքով մէջտեղ եկող բանը կա՛մ մարդ է, կա՛մ արուեստի գործ։ Այո՛, նոյնիսկ չափազանցելս կրնամ չափազանցել…

Եւ կու գայ գործին ամենէն դիւրին մասը։ Կտրատած ու խաշած գետնախնձորն ու ստեպղինը, մաքրած ու խաշած ոլոռը, նոյն չափով կտրատած կորնիշոնները կը խառնուին այնպիսի համեմատութեամբ, որ մէկը միւսին համը չծածկէ։ Ըստ ցանկութեան՝ քափար ալ աւելցնել կը յանձնարարուի։ Յետոյ այս խառնուրդին քիչ-քիչ մայոնեզ կ՚աւելցուի ու ճիշդ չափին կը դադրեցուի։ Այսինքն՝ բաղադրութիւնները այնքան մայոնեզով պիտի պատուին, որ իրարմէ զատել չըլլայ, բայց մայոնեզն ալ այնքան չափաւոր պիտի աւելցուի, որ բաղադրութիւնները չկորսուին։ Ահա երբ այդ հոյակապ թանձրութիւնը բռնենք՝ ռուսական աղցաննիս պատրաստ է։

Իբրեւ ընտանեկան դասական՝ այս աղցանը լայն, տափակ, մեծ մասամբ կլոր, հազուադէպօրէն ձուաձեւ մատուցման պնակի մը վրայ կարկանդակի նման կը ձեւաւորուի։ Ամենէն վերջ, մէկ կողմ դրած մնացած մայոնեզով եզերքն ու վրան բարակ շերտով կը պատուին։ Մեր ռուսական աղցանը պէտք չէ ուտողը մայոնեզի մէջ խեղդէ, բայց կարկանդակի վայելչութեամբ գեղեցիկ պատուած պէտք է ըլլայ։ Մեր ընտանեկան աւանդութիւններուն մէջ ռուսական աղցանի այս կարկանդակը հիւրին համեմատ կը զարդարուի։ Օրինակ՝ եթէ կլոր տարեդարձ մըն է, կորնիշոնները շատ բարակ կը կտրատուին եւ տարիքը վրան կը գրուի։ Յաւելեալ օգնութիւն կարելի է ստանալ նաեւ քափարէն կամ ձիթապտուղներէն։ Հիւր անձին կամ տարեդարձի տիրոջ անունին սկզբնատառն ալ շատ անգամ գրուած է։ Բայց ամենէն շատ արուեստի գործի հասած պատկերաւոր գաղափարները խելքս առած են։ Օրինակ՝ չարխափան ծաղիկ, Կաղանդին՝ տօնածառ, կատու, ձուկ եւ այլ բազմատեսակ ստեղծագործ պատկերներ եղած են։

Այսքան դատարկ խօսքէ ետք դուք վստահաբար, առանց ամչնալու-քաշուելու, յստակ բաղադրատոմս ու չափ-մափ պիտի ուզէք։ Լա՛ւ, քանի որ այդպէս է՝ կը գրեմ։

Բաղադրութիւններ

2 մեծ գետնախնձոր
2 մեծ ստեպղին
2 ափ կորնիշոն (մի՛ խնդաք, իրատեսական չափ տալ կը փորձեմ)
2 ճաշի դգալ քափար
400 կրամ մայոնեզ

Զարդարելու համար՝ կորնիշոն, ազատքեղի տերեւ, ձիթապտուղ եւ այլն։

Կը կարծեմ, որ պատրաստութեան ձեւը վերը բաւական մանրամասն գրեցի. կը ներկայացնեմ առ ի տնօրինութիւն։

Յ.Գ. Կարգ մը բաղադրատոմսերու մէջ, յատկապէս Հայաստանի հայերուն քով տեսած եմ, որ այս աղցանին կարելի է աւելցնել թել-թել եղած գառնուկի միս, հաւկիթ կամ պահածոյ թոնաձուկ։ Իմ կարծիքով՝ շատ ալ արտառոց բան մը չէ, մանաւանդ եթէ այս գրութիւնը համալսարանի ճաշարաններուն մէջ «կորալը» կերած սերունդի անդամ մը կը գրէ…

Բարի ախորժակով…

Այս գրութեան բնօրինակը թրքերէնով ԱԿՕՍ-ի հասցէին մէջ ու հոս հրատարակուած է։ 

Այս թարգմանութիւնը արհեստական բանականութեամբ պատրաստուած է, սխալներուն համար նախապէս ներողութիւն կը խնդրեմ։

Աս խըտար:
Կարինէ Պ. Սերովբեան: