Կարօտդ յիշատակներէ ծանուծ չէ,
Մէկ վայրկեան անգամ չես հեռանար մտքէս։
Վազելու նման քայլուածքդ,
Խաւարի մէջ լոյսի պէս պայծառ ժպիտդ:
Կարօտդ յիշատակներէ ծանուծ չէ։
Հեռաւոր աստղերով շրջապատուած տիեզերքիդ
Մութ դատարկութիւններուն մէջ հոսելով ժամանակը,
Անունովս ինչպէս կը քալեն կողք կողքի,
Այնպէս ալ կողք կողքի ենք:
Ամէն ժամ, ամէն վայրկեան քեզի հետ։
Սրտերնիս հպարտութեամբ հանգիստ՝
Երջանկութեան հաւատացած ըլլալու,
Թեւատակնիս դինամիտի պէս՝ մեր գլուխներ:
Եւ ապա միշտ, ամէն մահկանացուի
Նոյն պայմաններու տակ չկտրուող
Ճշմարտութիւն տեսնելու լոյսը ճակատիս։
Կարօտդ յիշատակներէ ծանուծ չէ,
Ինձ համար սիրտիս չափ, ձեռքիս չափ մօտ ես դուն։

(Աթիլլա Իլհան)

 

«Նոյնիսկ եթէ ձայնը չյիշենք, ըսածները պիտի մնան մեր մտքէն մէջ։ Մարդ, ուզէ անգամ, չի կրնար մոռնալ որ իր հայրը։

Կերակուրի մէջ հանճար մը չեմ, միշտ կ’ըսեմ։ Բայց խոհանոցը, կերակուրը, ուտելն ու կերցնելը — ու բոնուս կերպով եփելը — կը սիրեմ խորապէս։ Ամէնէն շատ կը սիրեմ պատրաստածս բաժնել։ Մերձաւորներէ հեռու մարդոց բաժնելու համար ասոր նման եղանակ մը գտայ. բաղադրատոմսերուս վրայ, որպէս համեմ, ուրէմն համ ու հոտ տալու նպատակով, ապրուածներս, յիշատակներս կ’աւելցնեմ եւ կ’երկարեմ, կ’երկարեմ՝ հոս անդ, բազմաթիւ պարբերութիւններ, էջեր, յուշեր։

Կերակուր արուեստ է, աւանդութիւն է, սովորութիւն է, կշտանալու է, վայելելու է — ամէն բան ճիշտ է, եւ ախր։ Բայց կերակուրը նաեւ, ձեւով մը, յուշ է, ոգեկոչման ձեւ։ Կը հաւատամ որ ամէն եփելու մէջ մի մտածութիւն կայ։ Գոնէ ինծի համար։ Ես կերակուրը ապրող հօր աղջիկ եմ — բաղադրատոմս տալու պահուն իսկ։ Բջջային հեռախօսներ դեռ ինթէրնէթ չունէին այն օրերուն, մեր «հեռախօսի» ծիսակատարութիւնը կար — կիրակի, նախաճաշէ ետք, կէսօրին՝ Սքայփով։ Տեսողական, այո, ետ-ետ ատեններ ալ կ’ըսէք, բայց հեռու ատեններէ չեմ խօսիր ա։ Մէկ ժամէ պակաս ըլլար, կ’ըսէինք — ու կ’երկարէինք։ Ես այդ խօսակցութիւններու ատեն ինչ կերակուրներ այրեցի, ներողութիւն, պատրաստեցի, ինչ լեռ-լեռ արդուկ վերջացուցի, ինչ հաշիւ-ապրանք վճարեցի… Մինչեւ որ մամանս պապայիս «հադէ փակէ, աղջիկը զանգեց, շատ գրած պիտի ըլլայ» ըսէր, կը խօսէինք, յետոյ ծիծաղելէն չէինք կրնար խօսիլ անշուշտ։

Ինչ որ էֆենդիմ, այս խօսակցութիւններու ընթացքին շարունակ իրար մեզ լեցնելով կը շարունակէինք։ Ոչ, գազի տալու իմաստով չէ, տեղեկութեամբ լեցնելու մասին կը խօսիմ։ Եւ ամէն խօսակցութիւն «արջին 40 երգերն ալ տանձին հետ կապ ունենալուն պէս մեր՝ հայերուն զրոյցներուն մէջ կերակուրին եւ խոհանոցին տիրապետութիւնը»ով կը վերջանար անշուշտ։ Վերեւը երկար երկար բացատրեցի գուստոյի հարցը, բայց համի ճաշակ ունեցող ըլլալ եւ միեւնոյն ատեն պահպանողական չըլլալն ալ շատ կարեւոր յատկութիւն է, եղբայրս։ Ինչ որ կ’ըսէի, անմիջապէս նշում կ’ընէր, անպայման կը փորձէր։ Ի վերջոյ Անատոլուի ամէն անկիւնին մէջ, ամէնէն հեռաւոր գիւղերուն անգամ իջեւանելէ առաջ ուր ինչ պիտի ուտուի կը պատմէր, ասիկա կը կազմակերպէր։ Ահա այս մարդուն հետ մեծնալով, ուտելիքի հարցին իմ ամենամեծ հոբբիս դառնալը անխուսափելի էր։ Երանի քիչ մը ալ անոր գուստոյէն բաժին առնէի, դժբախտաբար ատիկա իմ մէջս չկայ։

Ահա այս պատճառով է, որ ճաշի գրականութիւն կոչուած բանը ինծի համար բոլորովին այլ իմաստ ունի։ Այդպէս վէպի մը մէջ ուտելիքի մշակոյթը պատմելու պէս չէ, կամ ալ մէկ կերակուրի պատմութիւնը, աշխարհագրութիւնը եւ այլն գրելու պէս չէ, այլ ապրուածութիւններով խոհանոցը միացնող մէկ ուժը գրչի վերածելու նման փորձնական ոլորտ մը պէտք է բացուի եւ աւելի շատ գրուի՝ իմ կարծիքով։ Պարզ բաղադրատոմսէ աւելի, լուսանկարէն անդին։ Այս անգամ ես ալ ճիշդ այս համատեքստով մտածելով փորձեցի, որքան որ ձեռքէս կու գայ, պատմել թէ Հայրերու օր մը խոհանոց սիրող աղջիկ մանուկի մը մտքին մէջ ինչպէս կրնայ հայրը բերել։Ամենասիրածը չէ, այլ ամենէն ջղայնացնող տեսակէն մէկ բաղադրատոմսով ալ պիտի վերջացնեմ այս գրութիւնս, որովհետեւ մեր պայմանաւորուածութիւնը այդպէս է պետրոնիաճամիս հետ՝ մէկ նիւթի շուրջ գրութիւն, վերջը մէկ բաղադրատոմս կցել։ Այս անգամուանը «հայկական դասական» մը պիտի չըլլայ, աւելի համաշխարհային պիտի ըլլայ, պարզապէս հանգուցեալին հանդէպ իմ ջղայնութիւնէս…

«Դուն գացիր, աշխարհը ուրիշ տեղ դարձաւ.»Շատ, շատ չափազանց տարիեր առաջ, դեռ կեանքը վարդերով ու բուրաստանով լեցուն էր, հիմար-հիմար մէկ սիրահարներու զգացումներու հորդումի մը մէջ «ուլէյն անմտածներ, անմայրները մայրերու օրին, որբերը հայրերու օրին ձեզ պէս չափ չեն լար» գրած էի։ Դեռ նոյն կարծիքին եմ։ Սիրելիներէն մէկը կերթայ մէկը կու գայ, կամ ալ եկողը կը մնայ՝ ահա միասին ծերանալու ծրագիր կը դնէք։ Դէպքը այսքան յստակ է։ Բայց մա՞յր-հա՞յր։ Անոնք կ’երթան առանց մեր կարծիքը հարցնելու, յանկարծօրէն։ Տղաս, 9,5 տարեկան թզուկը, հօրս կորսնցնելու ժամանակ գլուխգործոց դէպք մը տուած եր զիս «մահն ալ կեանքին մաս է մամաճիկս, այդպէս ըսին դպրոց, չտխրես» ըսելով: Սորվեցուցած են: Կ’ըսուի թէ կը սորվուի…

«Ինչ մարդիկ կան որ կ’երթան կեանքի շաւիղներէն կանցնին առանց հետք ձգելու։
Ինչ մարդիկ ալ կան որ եթէ դպչին ջրի կուտակի մը կը ձգեն մէկ ծով:»

Վերջերս աղցանի մէջ փորձեցի վաղուց ի վեր սիրած՝ ռուկոլայի վրայ հասուն ելակի համադրութիւնը։ Ելակ ըսել ու անցնիլ չի կարելի, իմ գիւղիս տեղական դաշտային ելակը ի՜նչպէս հաճելի բոյր ունի։ Քանի որ անոր համն ու բոյրը ծանօթ ռուկոլայէն աւելի թեթեւ է, կանաչութիւնը շատ ալ ռուկոլայի չկրցայ նմանցնել, քիչ մը նաեւ թարմ անանուխ ալ աւելցուցի ու ելակները մանրեցի։ Քանի որ ելակը չափազանց քաղցր էր, կարծես շաքար ալ աւելցուցած ըլլար, ես ալ աղը, ձիթապտղի իւղը եւ բալզամիքօ քացախը չխնայեցի բնականաբար։ Արդիւնքը՞ Ինչպէս կրնայ վատ ըլլալ։ Խօսք մեր մէջ, չնայած քացախին՝ ելակով ռուկոլան, իսկ սխտորին հակառակ՝ աւոքատոյով ճաճիկը մեծ հաճոյքով կերող աղջկաս ժպտալիս յիշեցի — իբր թէ մտքէս դուրս կու գար — հայրս խոհանոցին մէջ նորութիւններու եւ նոր փորձերու շատ բաց էր։ Անոր համբերութեան սահմանները ստիպող միակ բանը աղի-քաղցր համադրութիւններն էին։ Ելակով աղցանին անպայման կը գժտէր։ Տունս այցելելու վերջին անգամուն, խնամքով եւ ջանքով պատրաստածս հեռաւորարեւելեան ձեւով անանասով հաւը, ամօթ չըլլայ ըսելով կ’ուտէր, համը ալ քիչ մը կը ճաշակէր, բայց ռաքիի սեղանին սեխ հանելու կամ նուտելլային/մրմանումին մէջ սպիտակ պանիր խառնելու դէպքին բարձր ձայնով կը գոռար։

Ի՞նչքան կու զուարճանայի զինք ջղայնացնելիս…

Կուստօ եւ սկզբունք հաւասար էր Սարգիս Սերովբեան։ Ամէնէն կարեւորը, միակ սկզբունքը որու շուրջ կը վիճէինք, այն էր, որ պտուղը ճաշէն ետք կը ուտուէր եւ ճաշի սեղանին վրայ, մինչեւ ճաշը աւարտիլը, տեղ չունէր։ Ահա այս պատճառով ռաքի, սպիտակ պանիր եւ սեխ եռեակը շատ տեղ չէր գտներ մեր սեղանին վրայ։ Կամ օրինակ դդումի ապուրը։

– Դդումին քաղցրն է կ’ուտուի, պտուղի ապու՞րը կ’ըլլայ։

կամ

– Սեխը պտուղ է, ճաշին հետ չէ, ճաշէն ետք է կ’ուտուի, կուստոյիս հակառակ բաներ մի ընէք։ ըսող ձայնը ականջներուս մէջ եղած ատեն, պտուղ մը եղող աւոքատոյէն սոուս շինել ու ճաշի սեղանին վրայ դնելս ալ լրիւ զինք բարկացնելու համար էր։ Այո, ասիկա ալ ըրի։ Թէեւ ինչու դդումով, սումախ թթուով մեդթունէ շինած էր, իրեն չկրցայ հարցնել, բայց ըլլայ…

– պապա, դդումի ապուր մը շինեցի, մատներդ կ’ուտես…
– ի՞նչ դդում։
– հէն այն, որ քաղցրն ալ կ’ընեն, դդում, անոր տեսակ մըն է…
– տղաս, դդումի ապու՞ր կ’ըլլայ, անհեթեթ բաներ մի խօսիր…
– բայց այս ապուրին համար ի՛ր յատուկ կա…
– ա՛յ մարդ, դդումին քաղցրն է կ’ըլլայ, քայմաղով, ընկոյզով… ապուրը ուրտեղէ՞ հանեցիր։
– բայց բայց մէջը մուսքաթ ալ դրած եմ, շատ համեղ է…
– դուն խմէ, դդումի ապու՞ր կ’ըլլայ հա, անճաշակ

«Ես դեռ ալ ամէն բան կը կուտակեմ՝ կարծես քեզի պատմելու եմ…»

Օր մը, ինքնաշարժին մէջ ռատիոյի ձայնը մինչեւ վերջ բացած, հնչող երգին ընկերակցելով, դիմացէն եկող ինքնաշարժին վարորդը ոլորանէն ինչու ահաբեկուած ինծի կը նայէր՝ չհասկնամս շատ բնական էր։ Այն ռիթմի overdose-ին մէջ մեքենայ վարելիս, ըստ երեւոյթին ուսերս շարժելով եւ անգամ հնչող երաժշտութենէն ալ աւելի բարձր ձայնով կ’ընկերակցէի երգին։ Երբ ինքնաշարժին մէջ ալ մինակ էի, այս օտար շուէցարացին ի՞նչ պիտի հասկնար ուսը շարժելէ, երգող վարորդէ՝ հաւանաբար զիս խենթ կարծեց։ Այդ ժամանակ դեռ ականջակալով մեքենային մէջ բջիջայինով խօսիլը չէր յայտնաբերուած, ուղղակի ինքն իրեն հետ խօսող ու ուսերը շարժող մէկ խենթ կու գար դիմացէն, պատկերացուցէք։ Ոչ թէ «չեմ» ըսեմ՝ սուտ կ’ըլլայ, բայց ինչպէ՞ս ըսեմ…

Հայրս ըլլար անշուշտ կամ «շոշորդ» կ’ըսէր կամ «կօլլիկ», եւ այնքան ալ իրաւ էր…

«Զուր մի՛ փորձէք ձեր սիրտը այրել։ Ասիկա մկանային ցաւ չէ, մահուան ցաւ է։ Մէկ օրուան մէջ չի անցներ։ Քառասուն օրուն մէջ ալ չի անցներ։ Բայց ժամանակ մը ետք, այսօրուան պէս պիտի չզգաք։ Ոչ թէ անցած ըլլալէն։ Բնաւ ոչ ալ ընդունելէն։ Սորվելէն։ Բացակայութեան չէ, իր ցաւին սորվելէն։»

Խոհանոցին սէրը ուրիշ բան է, եղբայրս։ Շարունակ նշումներ առնելու հիւանդութիւն մը, աջ ու ձախ խզբզել, անհարմար պահերուն միջաւայրը լուռ դարձնելով հեռատեսիլով ցուցադրուող անտեղի մէկ բաղադրատոմս գրի առնելու փորձել։ Ամենէն վատ պարագային ալ Արտա դիտելով նշում առնել հուշումներուն մասին։ Աղջկան քորէացի ընկերուհիէն տեղական թթուի բաղադրատոմս ստանալ, նոյնիսկ ձեռքիդ քորէական կծու պղպեղ չըլլալուն պատճառով փորձել իսոթով պատրաստել։ Ահա այս բոլորը խոհանոցին սիրոյն պատճառով։

Հայրս մեռնելէն ետք, իր կեանքէն մէկ ծայր կամ անկիւնէն աղբ չելաւ։ Մաքրամաքուր ապրեցաւ, մաքրամաքուր ալ մեռաւ։ Ո՛չ մէկ նետելի հագուստ, ո՛չ ալ ձանձրացնող բազմութիւն դուրս եկաւ իր կապոցէն։ Որոշ բաներուն, չնկատելի կերպով տիրացայ։ Իր առած սննդի նշումները, կտոր-կտոր չըլլան ըսելով տետրակի մը մէջ գրած բաղադրատոմսերը լուսանկարած ու մէկ կողմ դրած եմ։ Օրինակ քորէական թթու մը՝ Քիմչի։ Անոր կողմէ բազմաթիւ անգամ փորձուած է։ Երբ իսոթ կամ փոշի պղպեղ կը գործածուի, կը ստացուի անբացատրելի եւ անիմաստ կծութիւն մը, գոյնն ալ շատ ախորժակաբաց չէ, հետեւաբար պէտք է անպայման քորէական պղպեղով ըլլայ (գոչուգորու)։ Ամէն ինչ գրի առած է մարդը։ Ես «Արտայի Խոհանոց»-ը չէր կրնար դիտել, չէի սիրեր։ Հօրս մահէն ետք սկսայ դիտել, նոյնիսկ սիրեցի, պարզապէս որովհետեւ ինք ալ կը սիրէր։

«Աշխարհը մեծ տեղ էր, բայց կարծես ինծի տեղ չկար անոր մէջ…»

Էֆենդիմ, ամէն տեսակի պղպեղ առած էինք՝ պապրիկայէն չարլիստոնին, պադրոնէն գիւղական բարակ պղպեղին, այսինչին, այնինչին, բոլորը տապակեցի։ Կեղեւը արագ պոկուի ըսելով բավական մգեցուցած էի։ Որովհետեւ կեղեւով չի ուտուիր պղպեղի տապակածը։ Բոլորն ալ խնամքով կը մաքրուին, ափսէին մէջ կը շարուին, կծու ըլլալը նախընտրելի է, յետոյ կը աղեն, վրայ քացախ կը լեցուի, կծու չէ եթէ, փոշի պղպեղ միատեսակ կերպով կը ցանուի։ Ապա այդ պղպեղները մեծ փռուն հացի մէկ ամբողջ հացի հետ կը լափուին։ Առնուազն հայրս այդպէս կ’ուտէր։ Մեզ մօտ այդպիսի համի ճաշակ եւ համբերութիւն չկայ, մենք կրնանք կեղեւով ալ լափ-լափ կուլ տալ, բայց ինքը իսկապէս սկզբունք եւ կուստօ ունէր։ Պղպեղ տապակելիս աչքիս առջեւ եկաւ, թէ հայրս այսպէս խնամքով պատրաստած պղպեղները ինչ ախորժակով կ’ուտէր։ Եւ յետոյ, վերջին օրերուն տեսած անախորժակութիւնը։ Ամէնէն սիրած ապուրէն անգամ երկու գդալ չէի կրցած ուտցնել…

Մեծ մարդը ապուրը շատ կը սիրէր։ Այնպէս որ իւրաքանչիւր ճաշին ըլլայ, ի՛նչ ալ ըլլայ, ո՛ր ապուրը ալ ըլլայ՝ կը խմէր։ Նոյնիսկ կուշտ ըլլալու պարագային կը խմէր տաք ապուր մը։ Նոյնիսկ ապուրին մէջ հաց կը կտրատէր՝ պապարայի նման, այդպէս գդալով կ’ուտէր։ Չորեքշաբթին առաջուան թերթի երկար աշխատանքի օրն էր։ Կէսգիշերին կամ առաւօտ կանուխ լուռ կը գար տուն։ Շատէն ի վեր կը կարօտէի չորեքշաբթի օրերը բանալիով բացուած դռան ձայնին։ Երբ ժամանակին գար, անպայման ապուր մը կը լափէր։

Յանկարծ յիշեցի, որ վերջին երեքշաբթին միասին անցուցած էինք։ Հիւանդանոցէն ելած էինք, չէ՞ որ առողջանալէ ետք կ’ելլեն հիւանդանոցէն, ես ալ կարծած էի թէ պիտի առողջանայ։ Պարզուեցաւ վերջին շաբաթն էր։ Տուն հասնելուն պէս, ինքն իրեն գալու համար կերակուր առի ու յատկացայ։ Լոլիկի ապուր առի, քաշառով։ Գդալ առ գդալ կերցուցի։ «Քաղցած մեռնելէ քուշտ մեռնիմ» ըսելիք աստիճան ստամոքսին կապուած մարդուն, վերջին օրերուն գդալ առ գդալ կերակուր կերցնելը, նոյնիսկ մեր կերցուցածը չկարենալ կուլ տալը տեսնելը ի՜նչպէս ցաւ կու տար… Ի վերջոյ իսկի չխմեց, ես ալ կուլ տալով կուլ տալով, լացելով լացելով աւարտած էի սառած ապուրը։ Անոր վերջին ապուրն էր, եւ նոյնիսկ վերջին կերակուրն էր։ Անկէ յետոյ իր 4 օրը շիճուկներով անցուցած էր, երբ հեռաձայնած էի՝ ինծի չէին ըսած։ Ահա, ապուր ըսելուն պէս, ապուր եփելուն պէս, մանաւանդ լոլիկի ապուր, այդ հեղուկը կոկորդիս մէջ քարի կը դառնայ ճիշդ այս պատճառով։

«Գինին կանգնած կանգնած կը հինի՞, իսկ ցաւերը տարիներ անցնելով կը յանգստանա՞ն»

Կուստօ եւ սկզբունք ըսի չէ՞, մարդը իր անփոխարինելիները ունէր։ Հիմա շատ անգամ անոնց հետ եմ խոհանոցին մէջ։ Օրինակ՝ կանաչ աղցանը պէտք է թարմ ու կոշտ ըլլայ, բարակ-բարակ կտրուած ու աղին մէջ մաշեցուած, սատկացուած վիճակի մէջ չէ, այլ կռճռան ու պատառաքաղին եկող ըլլայ։ Եթէ կանաչ է աղցանը, հաստատ կիտրոնով չի ըլլար, ձիթապտղի իւղը, քացախը, աղը առատ պիտի ըլլան որպէսզի ուտուի։ Թէ չէ այդպէս կը մնայ ափսէին մէջ։ Չոբանի աղցանին սոխը առաջուց փիյազ կտրատուած, աղով ու սումախով կը ճզմուի, կը «սպաննուի», յետոյ առանց լուացուելու կը միացուի աղցանին։ Աղցանը անպայման քացախով ու առատ ձիթապտղի իւղով պիտի ըլլայ։ Քացախն ալ հըյ ալլահ մէկ ապրանքանիշ չէ՝ Վեֆա ապրանքանիշի խաղողի քացախ։ Յետոյ սկսած էր նռան թթու ալ աւելցնել՝ քացախէն զատ։ Աղցանը վերջանալէն ետք անգամ, ջուրը/սոուսը եթէ կամ ամանը գլխուն դնելով, կամ հացի կտորով շամանդրա շինելով, կամ գդալով չաւարտուի՝ մեղք է։ Եթէ աղցանը ինքը կամ ես պատրաստած ըլլայինք՝ անպայման կ’աւարտուէր։ Եթէ մայրս պատրաստած ըլլար՝ անպայման բաղադրիչէն խնայած ըլլալուն համար կը մնար։

Ձմեռային արձակուրդի մը ընթացքին պատահած էի աղցանի բուֆէի մը՝ խաշած սպիտակ լոբի, սոխ, կանաչեղէն ու այլն դրած էին։ Եւ տակաւին Մարտ 2015-էն շատ ժամանակ չէր անցած, մեր ձմեռային արձակուրդները երբեմն Ֆէյսպուք գրառումով, երբեմն լուսանկարով նամակով, երբեմն Սքայփով իրեն հետ բաժնել չկարենալու ծանրութիւնը տակաւին թարմ էր մեր վրայ։ Այսպիսի հոգեվիճակով կարդացէք այսինքն։ Ի՞նչ կ’ըսէի։ Սպիտակ լոբի։ Առի ափսէս, վրայէն իհարկէ ժիւլիեն (փիյազ կտրելու՞ պիտի ըլլային Եւրոպայի լեռներուն մէջ) սոխ, առատ մաղադանոս, կանաչ աղցան, փոշի պղպեղ (այո, անկէ ալ կար), առատ ձիթապտղի իւղ, քացախ, աղ։ Չստացա՞ւ ձեզի մէջէն մէկ լաւագոյն Սարգիս Սերովբեանի փիյազ։

Մօր մուճակը, մանկան հոտը ինչպէս կայ՝ հօր աղցան, հօր փիյազ ալ կայ, հաւաստի տեղեկութիւն է, տարածենք։

«Աչքերուդ մէջ սէրը միշտ կը տեսնէի, բայց երբ լաւ բան մը ըրած ըլլայի, աչքերուդ մէջ տեսածս հպարտութիւնը պատմելու համար գրիչս չի բաւեր։ Այլեւս եթէ զայն հպարտացնելու չէ, լավ բան մը ընելուս ինչո՞վ է կարեւոր…» (Լեւոն Պաղըշ)

Երբեք ճզմուած ճզմուած, լպրծուն լպրծուն սիրուած զաւակ մը չէի ես։ Ինքը կը սիրէր, մենք ալ խորքէն կը հասկնայինք։ Մեր սէրը երբեք բառերու չէր վերածուեր, չվերածուեցաւ ալ մինչեւ որ ան մեռաւ։ Թերեւս այս պատճառով էր, որ նոյնիսկ մեր հրաժեշտը կարծես հեռու էր։ Այս հեռաւոր հրաժեշտը, մահէն աւելի կը ցաւցնէր ամիսներ եւ նոյնիսկ տարիներ անց… Բայց կը գիտնայինք, ինքը իրեն ձեւովը միշտ կը սիրէր, չցուցնելը՝ ցուցամոլութիւնը չսիրելէն էր։ Եւ ամէն յիշողութեան մէջ

Եթէ անունդ անցնելուն ատեն աչքերուն մէջը կը պայծառանայ, եւ նոյնիսկ նստած տեղը իր մէջքը աւելի կը շտկուի, դէմքին վրայ աննշմարելի հպարտութիւն մը կը նստի, շրթունքներն ալ դէպի վեր կը ծռին՝ վերջ, կը սիրէ։ Միշտ կարծած էի թէ այս հեռուէն սէրը ցոյց տալը հօր չըլլալով մեծնալու հետեւանքն է։ Բայց պարզուեցաւ որ իւրայատուկ բան մըն է։

Առանց իր առջեւ օրինակ մըն ունենալու, բնազդաբար իմ գիտցածս ամենահեռաւոր, բայց ամենագեղեցիկ հայրութիւնը կատարած մարդու մը աղջիկը ըլլալու հպարտութեամբ, հայրութեան իրաւունքը տուող բոլոր հայրերուն օրը շնորհաւոր ըլլայ։

Մեղրադդումի ապուր

Բաղադրիչներ։
1 միջին մեծութեան Հոկայտօմեղրադդում
Սննդական սերուցք
Մուսքաթ
Աղ
Սեւ պղպեղ
Կրուտոն

Նախանօթագրութիւններ։
– Կան մարդիկ որ կարտոֆիլ, գազար, սոխ, սխտոր կը դնեն, ես չեմ դներ։
– Եթէ սերուցք չկայ՝ կաթն ալ կ’ըլլայ։
– «Հոկայտօ դդում» ըսելուս վրայ մի՛ կպչիք, դուք ձեր ծանօթ դդումէն 2 կտոր գործածեցէք։ Մեզ մօտ այսն է՝ այս բաղադրիչը տուի։ Աւելին ալ՝ գործնական է, կեղեւով կը եփուի ու կեղեւով կ’ուտուի։
– Կրուտոնին ալ շատ մի՛ կպչիք, պատկեր, խօսք, ձեւ ըլլայ ըսելով է։ Եթէ ուզէք՝ հաց կտրտեցէք ու կերեք։
– Էֆենդիմ, մեզ մօտ այսպիսի խրթիկական, փոքր գնդակի չափ քաղցր (կամ ապուրի) դդումի տեսակներ կան։ Ասոնցմէ ամենագործնականը հոկայտօն է։ Որովհետեւ կեղեւն ալ կ’ուտուի, պատրաստելը չափազանց դիւրին է։

Բաղադրատոմս։
Ես առաջ դդումը մեծ կտորներով կը կտրէի, քիչ ջուրով կը խաշէի, բլենտերէն կ’անցնէի, մնացած բաղադրիչները կ’աւելցնէի, վերջ—պրծաւ։ Բայց գլուխս ուրիշ կերպ սկսաւ աշխատիլ, ներողութիւնով, ետոյէն տարր արտադրելու միտում ունեցայ։ Այժմ դդումը ջեռոցին մէջ կը թխեմ, շաքարը լրիւ կ’արձակէ, յետոյ այդպէս կաթսային կը վերցնեմ, շատ աւելի քիչ ջուրով ու սերուցքով, վերեւն ալ համեմներով խառնելով կը պատրաստեմ։

Բարի ախորժակ: