ԱՄԱՌՆԱՅԻՆ ՏՈԼՄԱ / ԾՈՅԼ ՏՈԼՄԱ

Սոյն գրութեան նպատակը բնա՛ւ տոլմա/սարմա կռիւը հրահրել կամ տոլմային ազգութիւնը քննարկել չէ. զգո՛յշ, այդ բանը ընել մի՛ տաք։ Պարզապէս տոլմա/սարմա նիւթին մասին իմ կողմէս, ինքս ինծի բերած բացատրութիւնս է։

Հանգուցեալ մեծմամաս «տերեւի տոլմա» կ՚ըսէր։ Թէ՛ միսովը, թէ՛ ձիթաիւղովը ինծի համար տերեւի տոլմա էին։ Նոյնիսկ երկարեմ՝ կաղամբովն ալ տոլմա էր։ Տոլմաները իրենց նուրբ կարգաւորումները ունէին։ Ձիթաիւղովը թոյլ, առատ միջուկով, գիրուկ/հաստ եւ կակուղ կ՚ըլլար։ Իսկ միսովը կրնար բարակ փաթթուիլ եւ չափազանց շատ չէր լեցուեր։

Տոլման կը լեցուի, սարման կը փաթթուի։ Այո՛, եթէ ստուգաբանական բացատրութեան անօթեցած ենք, անշուշտ ասիկա հանգիստ կրնանք ուտել։ Բայց ահա մեր ալ տկար փորը խոհանոցն է, աւանդոյթը, սովորոյթը, ընտանիքի մեծերը եւ սահմանափակ տեղեկութիւնները, որոնք բերնէ բերան մինչեւ մեզի կրցած են հասնիլ։ Դուք նորէն իբրեւ զբաղում փաթթեցէք, «սարմա» ըսէք, բայց ես իմ ձեւով այս նիւթը լուսաբանեցի։

Միսով ամէն ինչ արդէն ինծի համար տոլմա է. միսովը այսօրուան նիւթէն դուրս կը մնայ։ Տարբերակումը ձիթաիւղովներուն մէջ կ՚ընեմ։ Որովհետեւ յիշուած բոլոր ուտեստները, իմ կարծիքով, իրարմէ տարբեր են։ Թէեւ փաթթուելու եւ եփուելու ձեւերը, ընդհանուր առմամբ ալ պարունակութիւնները քիչ մը իրարու կը նմանին, ես երեք հիմնական խումբ ունիմ։ Ի դէպ, բոլորովին անձնական քէֆովս եւ անոր քէհեային ընկերակցութեամբ կատարած այս դասաւորումիս մէջ չեմ ներառեր հայկական դասական տոլմայի միջուկով պատրաստուած տերեւի տոլման, որովհետեւ ան դասական մըն է։

Ձիթաիւղով տերեւի տոլմա (ամառնային/ծոյլ տոլմա)

Մենք ընտանիքին մէջ ասոր ամառնային տոլմա կ՚ըսէինք։ Մամաս, մեծ մասամբ գործին յարմար ըլլալուն համար, տերեւը այսպէս կը պատրաստէ։ Դասական՝ սոճիի կուտով, չամիչով ու առատ համեմունքով միջուկ գործածելով կաղամբ, միդիա կամ պղպեղ կը լեցնէր։ Յետագային, քանի որ պատրաստութիւնը, թանձրութիւնը ճիշդ բռնելը, լեցնելն ու պարունակութիւնը՝ այս բոլորն ալ, ըստ իս, պարզ էին, ես ասոր «ծոյլ (կնիկի) տոլմա» ալ ըսի, ըսելը ամօթ՝ «սեռային աշխատողի» տոլմա ալ։ Գիտէք՝ «օ» տառով սկսող այդ բառը խոհանոցին մէջ ընդհանրապէս դիւրին պատրաստուող գործերու համար գործածելը սովորական եղանակ մըն է, բայց քանի որ բարոյապէս հաճելի չի նկատուիր, հոս նիւթը երկարել չեմ ուզեր։ Կարճ՝ ծոյլ կամ ամառնային տոլմա ըսենք։ Այս տոլմային միջուկին մէջ համեմունքներու փոխարէն ամրան վայել կանաչեղէն ու բոյրեր կը գործածուին։ Աղը, սեւ պղպեղն ու շաքարը մնայուն անդամներ են, անոնց մասին չեմ խօսիր, բայց դարչինին ու համեմպղպեղին փոխարէն չոր անանուխ, սամիթ եւ կիտրոնի հիւթ կը գործածուի։ Սոխին կանաչն ալ աւելցնող կայ, բայց ես դասականս պատրաստելու ժամանակ չեմ գործածեր։ Սամիթն ու անանուխը թարմ ալ կարելի է աւելցնել, բայց ես, բոյրին խտութեան եւ երկար եփի ընթացքին գոյնին փոխուելուն պատճառով, չորը կը նախընտրեմ։ Քանի որ համեմունք չի մտներ, միջուկին գոյնը բաց կ՚ըլլայ՝ յունական տոլմայի գոյնով, բայց առատ ձիթաիւղով ըլլալուն համար աւելի կակուղ, իսկ սոխը առատ ըլլալուն համար աւելի մեզէանման թանձրութիւն մը կ՚ունենայ։

Տոլմատաքիա

Մեր գիտցած տերեւի (ամառնային, ծոյլ) տոլմային յունական տարբերակն է եղեր։ Եթէ համտեսածներուս վրայ հիմնուելով գրեմ՝ ինծի համար ան այն տեսակն է, որ մերինէն աւելի բրինձով, աւելի փիլաւանման, խիտ ու կարծր միջուկով կը պատրաստուի, սոճիի կուտ ու չամիչ չեն գործածուիր եւ անանուխի բոյր ունի։ Հոս յունական ճաշարաններուն կամ մեզէ վաճառողներուն քով պատրաստի ծախուածներէն հասկցած թանձրութիւնս ու համս այս է։ Ձիթաիւղը առատ է, գիտցածնիդ պէս փայլփլուն կ՚ըլլայ, բայց այդ ձիթաիւղը, դժբախտաբար, չի կրնար կակուղցնել միջուկին բրինձի խտութենէն եկող ծանրութիւնն ու կարծրութիւնը։ Այսուհանդերձ զանազան ընկերակիցներով ուտուելիք է. երբեմն կ՚առնեմ ու կը լափեմ, բայց չեմ կրնար չափազանցել, որովհետեւ վերջաւորութեան կոնքով առատ ձիթաիւղով փիլաւ կերածի պէս կ՚ըլլամ։

Ձիթաիւղով տերեւի սարմա

Որքան որ MasterChef-ի հաղորդումներէն ու ընկերներու բաղադրատոմսերէն սորված եմ, ասիկա «Եգէականի ձեւ» ալ կը կոչուի եւ, հակառակ բրինձին շատ ըլլալուն, սոխն ալ քիչ մը առատ կ՚ըլլայ. եւ խնդրե՛մ, մեր համեմատութեան հետ մի՛ բաղդատէք, ասիկա ուրիշ համեմատութիւն է։ Օրինակ բաղադրատոմսերուն մէջ 2 սոխի դիմաց 2 գաւաթ բրինձ կը գրեն (որ ինծի համար առաջին «no no no»ն է)։ Սիրողը շատ է, յարգանքս ալ առատ է, բայց քանի որ ինծի համար տոմաթի մածուկ, կանաչ սոխ եւ թարմ կանաչեղէնի բազմաթիւ տեսակներ կը գործածուին, իսկ աչքիս ամենէն շատ զարնողն ալ այն է, որ բրինձը եփուելով կը լեցուի/կը փաթթուի տերեւներուն մէջ, իմ կարծիքով ասիկա բոլորովին ուրիշ ուտեստ մըն է։ Իբրեւ զբաղում կ՚ուտեմ, պատրաստողին հմտութեան համար կրնամ յարգանք զգալ, բայց այդքանով կրնամ սահմանափակուիլ։

Այս անհրաժեշտ, սակայն ամբողջովին անձնական բացատրութիւններէն եւ դասակարգումի տեղեկութիւններէն ետք կը վերադառնամ մեր ձիթաիւղով տերեւի տոլմային։ Արդ, մեր քով ձիթաիւղով տերեւի տոլման հիւրասեղաններուն եւ տօնի/տօնակատարութեան սեղաններուն պսակներէն մէկն է։ Ամէն տան մէջ կ՚եփուի։ Թէեւ ամէն ձեռքի համը տարբեր է, բայց միջուկին առատ ձիթաիւղով, շատ սոխով ու քիչ բրինձով ըլլալէն եկող գիրուկ կակղութիւնը, չոր անանուխն ու սամիթը, ապա կիտրոնով (հիւթով) եփուելէն եկող թարմացնող համը անվիճելի են։ Մեր քով ոսկիի օրուան ոճով ժամը հինգի թէյերուն կամ կէսօրէ ետք՝ քըսըրով ու կարկանդակով հիւրասեղաններուն վրայ չի գտնուիր։ Միայն ճաշի ժամանակ կ՚ուտուի, որ երբեմն, իմ կարծիքով, տխրեցնող պահպանողականութիւն մըն է։ Որովհետեւ ինչո՞ւ տոլմայով նախաճաշ պիտի չըլլար։ Որովհետեւ որկրամոլ էի, թթուաշով հաց, ճերմակ պանիրով անուշ, սալամով խաւիար կրնայի ուտել (այո՛, մենք ամէն օր խաւիար ուտող հարուստներն ենք, եթէ կը հաւատաք)։ Այս առումով նախաճաշին ձիթաիւղով կերակուրն ալ կրնար առօրեայիս մաս կազմել (այո՛, կազմեցի ալ)։

Ինչեւէ, հիւրասեղաններու պսակն է կ՚ըսէի։ Կարեւոր է, այո՛։ Որովհետեւ թէ՛ համեղ է, թէ՛ դասական է, թէ՛ հմտութեան ապացոյց է։ Նոյնիսկ եթէ հանգուցեալ Ռոզա մեծմամայիս պէս ընտանիքին երիցագոյնն էք ու սեղանին ամենէն գլխաւոր տեղը նստեցուցած են ձեզ, եթէ զրոյցի ընթացքին աննկատ տոլմայէն չէք կրնար գողնալ՝ ամէն ինչէ հեռու կը մնաք։ Ճիշդ է, մեր տոլման այնպէս սիսեռի պէս ալ չ՚ուտուիր, ծանր է, բայց մարդ երբ գտնէ ու կարօտը առնելու չափ գտնէ՝ վերը տեղ մը գրածիս պէս, նոյնիսկ նախաճաշին կրնայ լափել։

Երկար խօսքը կարճ ընենք ու «պատրաստեցէ՛ք, պատրաստեցէ՛ք, կերէ՛ք» ըսելով՝ դէպի բաղադրատոմս դառնանք։ Խաղաղութեամբ ու բարի ախորժակով…

Բաղադրութիւններ.

1 քկ սոխ
1 ճաշի դգալ անանուխ
1 ճաշի դգալ սամիթ
Կէս կիտրոնի հիւթ
1 ջուրի գաւաթ բրինձ
1 ջուրի գաւաթ ձիթաիւղ
1.5 անուշի դգալ աղ
2 անուշի դգալ շաքար
Կէս քիլօ տերեւ

Պատրաստութիւնը.

Եթէ տերեւները պատրաստի գնուած են, աղաջուրէն կը հանուին։ Այսինքն՝ նախորդ իրիկուընէ ջուրին մէջ կը պահուին։ Եթէ պարտէզէն քաղուած են, կոթերը կը մաքրուին ու եռացած ջուրին մէջ անգամ մը մտցուելով անմիջապէս կը հանուին։ Եթէ քիչ մը կարծր են՝ կը խաշուին։ Իսկ եթէ մերինին պէս թաւիշի նման կակուղ ու բարակ են, առանց ձեռք տալու նոյնիսկ հում վիճակով կրնաք փաթթել։

Սոխը խորանարդաձեւ կը կտրատուի։ Ես քիչ մը ձիթաիւղով ու քիչ մը աղով շատ թեթեւ կը մեռցնեմ։ Յետոյ միւս բաղադրութիւններուն հետ կը խառնուի եւ տերեւները պատշաճութեամբ կը լեցուին։

Կաթսային մէջ շարելէ առաջ քիչ մը պատռտած կամ հաստ ըլլալուն համար առանձնացուցած տերեւները յատակ ըրէք։ Իմ ճնշեփիս հետ ծակոտկէն յատակ մը եկած է, որ կաթսային յատակը մօտ 1 սմ կը բարձրացնէ։ Երբ տոլմաներս անոր վրայ կը շարեմ, այլեւս տերեւներս իբրեւ յատակ գործածելով վատնելու կարիք չի մնար։ Բայց շարելէն ետք վրան ծածկոց մը, պնակ մը՝ պայման է։ Եթէ ունիք՝ տոլմայի քար դրէք, բայց հետք ձգելու վտանգ մըն ալ կայ. ատոր ալ պէտք է ուշադրութիւն ընել։

Տերեւի տոլմաները կաթսային մէջ շարելէն ետք, բաղադրութիւններուն մէջ եղածէն զատ կէս գաւաթ ձիթաիւղ եւ 1.5 գաւաթ ջուր կ՚աւելցուի եւ, տոլմայի պէս, 5–10 վայրկեան բարձր, ապա շատ մեղմ կրակի վրայ կ՚եփուի։ Եթէ կարելի է՝ եփելէն ետք կաթսային մէջ պաղեցուցէք։ Եւ, ինչպէս ամէն ձիթաիւղով կերակուր, յաջորդ օրէն առաջ մի՛ ուտէք։

Սովորութիւն է. մատուցման պնակը կը զարդարուի բարակ շերտ կիտրոնով (կիտրոնի շերտին ֆանֆիրիֆինֆոն վիճակը)։

Բարի ախորժակ։

Այս գրութեան բնօրինակը թրքերէնով ԱԿՕՍ-ի հասցէին մէջ ու հոս հրատարակուած է։ 

Այս թարգմանութիւնը արհեստական բանականութեամբ պատրաստուած է, սխալներուն համար նախապէս ներողութիւն կը խնդրեմ։

Աս խըտար:
Կարինէ Պ. Սերովբեան: